Phần 6: Bốc xếp, lưu kho và bảo quản

Cắt, tạo hình và liên kết thường được xem là những công đoạn trực tiếp tác động lên vật liệu. Tuy nhiên, trước và sau các bước này, cách vật liệu được cẩu, kê, lưu kho và trả lại kho sau gia công cũng có thể tạo ra biến dạng, gỉ hoặc làm tăng nguy cơ nứt xuất hiện muộn.

Một tấm thép chưa từng được hàn hay uốn vẫn có thể bị võng nếu kê sai vị trí. Với những mác có độ cứng rất cao, ứng suất do cách xếp tấm còn có thể kết hợp với độ ẩm và trạng thái vật liệu để làm tăng nguy cơ nứt chậm.

Vì vậy, kho không chỉ là nơi chứa vật tư. Bốc xếp, lưu kho và bảo quản cần được xem như một công đoạn trong toàn bộ chuỗi gia công.

1. Danh sách một số thuật ngữ kỹ thuật trong bài viết

Các thuật ngữ dưới đây xuất hiện xuyên suốt trong quá trình bốc xếp, bảo quản và kiểm tra vật liệu tại kho.

Thuật ngữ kỹ thuật	Ý nghĩa
Uốn 3 điểm	Tấm được đỡ ở hai đầu và chịu lực tại vùng giữa
Biến dạng dư	Biến dạng không trở về trạng thái ban đầu sau khi tải được dỡ bỏ
Nứt chậm	Nứt xuất hiện sau một khoảng thời gian, có thể khi tấm vẫn đang nằm trong kho
Tấm cán nguội chưa xử lý dầu	Tấm có nguy cơ gỉ cao hơn trong phạm vi tài liệu đang sử dụng
Sơn lót nhà máy	Lớp bảo vệ tạm trên bề mặt tấm, cần được nhận diện trước khi hàn

Trong số này, uốn 3 điểm và nứt chậm là hai khái niệm cần đặc biệt chú ý khi bảo quản thép độ cứng cao.

Một sai lệch trong kho có thể không tạo hư hỏng ngay. Vấn đề chỉ xuất hiện sau vài giờ, vài ngày hoặc khi vật liệu đã được chuyển sang công đoạn khác.

2. Uốn 3 điểm là trạng thái cần tránh khi cẩu và kê tấm

Khi một tấm được đỡ tại hai vị trí nhưng chịu tải ở khoảng giữa, tấm làm việc theo trạng thái uốn 3 điểm.

Tình trạng tương tự có thể xuất hiện khi:

cẩu một điểm đối với tấm dài
khoảng cách giữa các điểm kê quá lớn
gỗ kê giữa các lớp không nằm thẳng hàng

Trạng thái này bất lợi vì tải trọng tạo mô men lớn tại vùng giữa nhịp, trong khi khu vực đó lại không có điểm đỡ trực tiếp.

Nếu độ võng vượt khỏi khả năng đàn hồi của tấm, vật liệu có thể xuất hiện biến dạng dư và không trở lại hình dạng ban đầu sau khi tải được dỡ bỏ.

Vì vậy, khi bảo quản tấm phẳng, mục tiêu không chỉ là giữ tấm không rơi hoặc xô lệch mà còn phải hạn chế trạng thái chịu uốn không cần thiết.

3. Với mác rất cứng, lưu kho sai còn liên quan đến nguy cơ nứt chậm

Mô hình liên quan đến hydro, tổ chức cứng và ứng suất đã được trình bày tại Phần 2: Hàn thép độ cứng cao.

Trong điều kiện lưu kho, các yếu tố tương tự có thể đến từ những nguồn khác:

Yếu tố cần chú ý	Trong kho có thể liên quan đến
Hydro	Độ ẩm không khí, nước mưa, gỉ
Tổ chức cứng	Đặc tính có sẵn của mác thép
Ứng suất	Cách cẩu, kê và xếp tấm

Điểm khác nằm ở nguồn tạo ứng suất.

Trong quá trình hàn, ứng suất có thể phát sinh từ co ngót của mối hàn. Trong kho, ứng suất có thể xuất hiện do tấm bị võng hoặc chịu tải không phù hợp trong thời gian dài.

Vì vậy, một tấm có thể xuất hiện nứt khi vẫn đang nằm trong kho dù chưa trải qua công đoạn gia công tiếp theo.

Đây cũng là lý do những hư hỏng xuất hiện muộn rất khó truy nguyên nếu không có hồ sơ nhận hàng và thông tin về quá trình bảo quản.

4. Cẩu tấm cần hạn chế trạng thái võng trong khi treo

Khi cẩu, trạng thái của tấm cần được quan sát trực tiếp.

Phù hợp: nhìn ngang thấy tấm gần như phẳng trong lúc treo
Cần xử lý: tấm cong rõ, cần xem lại số điểm treo hoặc sử dụng dầm cẩu phù hợp

Cẩu một điểm đối với tấm dài có thể làm tấm chịu uốn ngay trong quá trình di chuyển.

Vì vậy, số lượng và vị trí điểm treo phải phù hợp với hình dạng thực tế của tấm. Không nên xác định cách cẩu chỉ theo khối lượng mà bỏ qua chiều dài và trạng thái võng khi treo.

5. Gỗ kê giữa các lớp phải nằm thẳng hàng

Số điểm kê cần tăng theo chiều dài của tấm. Tấm càng dài càng cần đủ điểm đỡ để hạn chế võng giữa các vị trí kê.

Nội dung cần kiểm soát	Yêu cầu
Số điểm kê	Tăng theo chiều dài tấm
Vị trí gỗ kê	Gỗ kê giữa các lớp nằm thẳng hàng theo phương đứng
Dấu hiệu phù hợp	Nhìn ngang thấy tấm phẳng, không võng rõ giữa các điểm kê
Dấu hiệu cần xử lý	Tấm võng giữa các điểm kê, cần bổ sung hoặc điều chỉnh điểm đỡ

Yêu cầu gỗ kê của các lớp nằm thẳng hàng đặc biệt quan trọng.

Nếu gỗ của lớp trên lệch khỏi gỗ của lớp dưới, tải trọng có thể truyền xuống vùng không có điểm đỡ trực tiếp. Khi đó chính chồng tấm tạo ra trạng thái uốn cho những tấm nằm phía dưới.

6. Vật liệu cần ổn định về nhiệt độ trước khi gia công và đo kiểm

Theo tài liệu đang sử dụng, tấm cần được đưa về nhiệt độ phòng trước khi thực hiện các công đoạn gia công và đo kiểm.

Các phép đo như:

độ dày
độ phẳng

cũng cần được thực hiện khi vật liệu đã ổn định về nhiệt độ.

Điều này giúp tránh đánh giá tấm trong một trạng thái nhiệt khác với điều kiện được sử dụng làm cơ sở cho gia công hoặc kiểm tra.

Vì vậy, vật liệu vừa được đưa từ môi trường có nhiệt độ khác biệt không nên mặc nhiên chuyển ngay sang gia công hoặc đo kiểm.

7. Che mưa nhằm bảo vệ cả bề mặt và điều kiện của vật liệu

Tấm thép để ngoài trời mà không được che chắn có thể bị gỉ ngay trên bề mặt sau này cần sử dụng để hàn hoặc lót.

Nếu gỉ đã ảnh hưởng tới bề mặt, công đoạn chuẩn bị bề mặt phải được thực hiện lại tới mức phù hợp trước khi chuyển sang bước tiếp theo.

Che mưa vì vậy phục vụ đồng thời hai mục tiêu:

hạn chế gỉ trên bề mặt
hạn chế độ ẩm liên quan đến nguy cơ nứt chậm ở nhóm mác rất cứng

Đây là lý do tình trạng bề mặt cần được đánh giá lại trước khi một tấm đã lưu kho được chuyển sang hàn, lót hoặc gia công tiếp theo.

8. Hai thông tin cần làm rõ từ khi nhận hàng

Một số rủi ro cần được nhận diện ngay từ thời điểm vật liệu được đặt hàng hoặc tiếp nhận.

Tình trạng cần chú ý	Cách xử lý
Gỉ ăn sâu tại bề mặt dự kiến sẽ lót	Ghi nhận trong biên bản nhận hàng và tính đến việc xử lý bề mặt trước công đoạn lót
Tấm cán nguội chưa xử lý dầu	Cần xác định từ thời điểm đặt hàng vì nguy cơ gỉ cao hơn

Đối với tình trạng xử lý dầu của tấm cán nguội, thời điểm thích hợp để làm rõ là khi đặt hàng, không phải đợi tới lúc tấm đã về kho mới xác minh.

Thông tin này giúp bộ phận kho và xưởng chủ động phương án bảo quản ngay từ đầu.

9. Sơn lót nhà máy phải được nhận diện trước khi hàn

Nếu tấm có lớp sơn lót bảo vệ từ nhà máy, cần xác định rõ loại sơn trước khi đưa vật liệu sang công đoạn hàn.

Không nên mặc định rằng mọi lớp sơn lót đều có thể được hàn trực tiếp theo cùng một cách.

Biên bản nhận hàng hoặc hồ sơ vật liệu cần ghi rõ loại sơn lót hiện có trên bề mặt.

Việc xử lý mép trước khi hàn sau đó phải thực hiện theo đúng yêu cầu của vật liệu và lớp sơn đang sử dụng.

Nội dung xử lý bề mặt và điều kiện trước hàn được trình bày chi tiết hơn tại Phần 2: Hàn thép độ cứng cao.

10. Tấm thừa phải được xử lý trước khi trả lại kho

Sau khi gia công, tấm còn thừa không nên được đưa thẳng trở lại kho.

Trước khi bàn giao lại cần thực hiện ít nhất hai việc:

mài tù các góc cắt sắc
dán nhãn tạm kèm số nhận dạng của tấm

Góc sắc là vị trí tập trung ứng suất. Với nhóm mác rất cứng, tài liệu đặc biệt lưu ý việc để tấm chịu uốn 3 điểm và trả tấm về kho khi vẫn còn góc cắt sắc.

Phạm vi cảnh báo này được nêu cho nhóm mác cứng nhất, khoảng 550 HBW trở lên trong tài liệu đang sử dụng.

Với nhóm mềm hơn, mức độ rủi ro có thể khác. Tuy nhiên, duy trì cùng một nguyên tắc xử lý mép và kê tấm giúp tránh phải vận hành nhiều quy trình bảo quản khác nhau trong cùng kho.

Việc giữ lại số nhận dạng vật liệu cũng quan trọng không kém.

Nếu tấm thừa bị tách khỏi số nhận dạng ban đầu, chuỗi truy xuất vật liệu bị đứt ngay từ khâu lưu kho.

11. Vật tư đi kèm cũng có điều kiện bảo quản riêng

Kho không chỉ chứa thép tấm.

Que hàn, dây hàn, keo dán và bột vữa đều có điều kiện bảo quản riêng. Chất lượng của những vật tư này có thể thay đổi mà mắt thường không nhận ra ngay.

Vật tư	Điều kiện bảo quản được nêu trong tài liệu	Rủi ro khi điều kiện không được giữ
Que hàn đắp trong hộp kín	Tối đa 12 tháng, khô ráo, nhiệt độ tối thiểu 15 °C	Có thể hút ẩm, làm tăng nguồn hydro
Keo dán gốm hai thành phần	Theo hướng dẫn trên bao bì, tránh nóng	Có thể giảm khả năng bám mà không dễ nhận biết bằng mắt
Bột vữa hợp chất cứng	Khô ráo, giữ nguyên bao	Có thể vón cục và không còn trạng thái phù hợp

Các điều kiện này cần được quản lý cùng hồ sơ vật tư, không chỉ dựa vào việc quan sát bao bì.

Đặc biệt với vật liệu hàn, một quy trình hàn có thể được kiểm soát đúng ở các bước khác nhưng vẫn gặp vấn đề nếu vật liệu hàn đã hút ẩm trong quá trình lưu kho.

12. Tình trạng vật liệu khi nhận hàng cần được lưu lại

Theo nội dung nguồn, phạm vi bảo đảm của nhà sản xuất tập trung vào cơ tính và dung sai của tấm khi xuất xưởng, không bao phủ những hư hại phát sinh do bốc dỡ, lưu kho và bảo quản sau đó.

Vì vậy, hai hồ sơ có giá trị đặc biệt:

biên bản nhận hàng
hình ảnh tại thời điểm dỡ kiện

Nếu vật liệu đã có biến dạng hoặc hư hại khi tiếp nhận, các hồ sơ này giúp xác định tình trạng ban đầu.

Nếu vấn đề chỉ xuất hiện sau một thời gian lưu kho, dữ liệu nhận hàng và bảo quản giúp thu hẹp giai đoạn có khả năng phát sinh sai lệch.

13. Những nội dung có thể kiểm tra ngay trong kho

Một số trạng thái có thể được kiểm tra nhanh bằng mắt và tay trong quá trình đi kho.

Nội dung cần kiểm tra	Phương pháp kiểm tra	Dấu hiệu cần xử lý
Tấm có võng hay không	Nhìn ngang ở tầm thấp	Thấy võng giữa các điểm kê
Gỗ kê có thẳng hàng không	Quan sát từ đầu chồng tấm	Gỗ kê giữa các lớp bị lệch
Tình trạng gỉ bề mặt	Quan sát và kiểm tra trực tiếp	Gỉ tạo vảy hoặc xuất hiện rỗ bên dưới
Tấm thừa còn góc sắc hay không	Kiểm tra bằng tay	Vẫn còn góc nhọn

Các phép kiểm này giúp phát hiện những sai lệch phát sinh ngay trong quá trình lưu kho, thay vì chỉ kiểm vật liệu khi nó đã được đưa vào xưởng.

Trong đó, hai trạng thái cần đặc biệt tránh là:

xếp tấm gây uốn 3 điểm
trả tấm thừa về kho khi còn góc cắt sắc

Đây là hai nội dung đã được cảnh báo từ bài giới thiệu của Cụm bài viết và thuộc trực tiếp phạm vi của Phần 6.

14. Phân công bộ phận trong quá trình bốc xếp và bảo quản

Việc bảo quản cần được phân rõ trách nhiệm từ mua hàng, nhận hàng đến khi vật liệu được chuyển sang xưởng hoặc trả lại kho.

Công việc	Bộ phận thực hiện/phụ trách
Xác định cách cẩu và bố trí điểm kê	Bộ phận kho, quản đốc kiểm tra
Xác định tình trạng xử lý dầu của tấm cán nguội	Mua hàng, tại thời điểm đặt hàng
Ghi nhận loại sơn lót trên bề mặt	Bộ phận kho khi nhận hàng
Đưa vật liệu về nhiệt độ phù hợp trước gia công và đo kiểm	Xưởng
Mài tù góc và gắn lại thông tin nhận dạng trước khi trả tấm thừa	Xưởng

Trách nhiệm ở dòng cuối cần được giữ rõ.

Xưởng là nơi tạo ra mép cắt mới và vẫn còn thông tin nhận dạng của vật liệu. Vì vậy, việc xử lý góc và gắn lại nhãn phải được hoàn thành trước khi bàn giao tấm thừa trở lại kho.

Không nên chuyển phần việc này sang kho sau khi tấm đã mất khỏi luồng gia công.

15. Các nội dung cần rà soát trước khi chuyển vật liệu sang công đoạn tiếp theo

Trước khi vật liệu rời kho hoặc được chuyển trở lại xưởng, cần rà soát:

tấm không bị võng rõ do cách kê
các điểm kê giữa các lớp nằm thẳng hàng
tình trạng bề mặt đã được kiểm tra
vật liệu không bị ảnh hưởng bởi mưa hoặc độ ẩm vượt điều kiện bảo quản
tấm đã ổn định về nhiệt độ trước khi đo kiểm hoặc gia công
loại sơn lót đã được nhận diện nếu vật liệu chuẩn bị đưa sang hàn
thông tin nhận dạng vật liệu còn đầy đủ
tấm thừa đã được mài tù các góc cắt sắc
điều kiện bảo quản của que hàn, keo và bột vữa vẫn nằm trong yêu cầu áp dụng
biên bản nhận hàng và hình ảnh ban đầu còn đủ để truy lại tình trạng vật liệu

Mục tiêu của bước rà soát là bảo đảm vật liệu không mang một sai lệch từ kho sang công đoạn cắt, hàn, lót hoặc lắp đặt.

16. Phạm vi áp dụng và nguồn tham chiếu

Bài viết tập trung vào bốc xếp, lưu kho và bảo quản vật liệu sau khi đã được tiếp nhận, cùng những điểm cần kiểm soát trước khi chuyển vật liệu sang công đoạn tiếp theo.

Khi áp dụng cần lưu ý ba điểm.

Một, số lượng và khoảng cách điểm kê phụ thuộc vào chiều dài, chiều dày và mác vật liệu. Nội dung này chỉ đưa ra nguyên tắc hạn chế võng và cách kiểm trạng thái tấm, không đưa một công thức chung cho mọi trường hợp.

Hai, nứt chậm không có một thời điểm xuất hiện cố định. Theo tài liệu đang sử dụng, hiện tượng có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày.

Ba, một số nội dung như tình trạng ban đầu của vật liệu, xử lý dầu hoặc lớp sơn lót cần được ghi nhận từ giai đoạn đặt hàng và nhận hàng. Phần này sử dụng những thông tin đó để phục vụ bảo quản và chuyển giao vật liệu trong kho.

EN ISO 8501-1 được sử dụng cho nội dung liên quan đến chuẩn bị bề mặt trước khi chuyển sang công đoạn tiếp theo.

Cơ chế uốn 3 điểm và các yếu tố liên quan đến nguy cơ nứt chậm được giải thích theo cơ học và luyện kim. Các phép kiểm tra trạng thái tấm, gỗ kê, góc cắt và điều kiện bảo quản trong kho thuộc kinh nghiệm xưởng được sử dụng trong phương pháp của Gia Anh.